Elly: Ik vertelde altijd smoesjes
Stel je voor dat de wereld om je heen vol is met codes die je niet kunt kraken. Een krantenkop, de ondertiteling op tv, de menukaart in een restaurant. Jarenlang was dit de realiteit voor Elly.
Interview: Elly van Huh?
Tot haar 62e leefde ze in een wereld waarin brieven ongelezen op een stapel belandden en smoesjes als ‘ik heb mijn verkeerde bril bij me’ een dagelijkse noodzaak waren. Het gevoel dat daarbij hoorde, vat Elly samen in vier pijnlijke woorden: ‘Je hoort er niet bij.’
“Je zit opgesloten in je eigen lichaam,” vertelt Elly openhartig. Die onzichtbare muren zorgden voor een constante afhankelijkheid en schaamte. Een reis met de trein was ondenkbaar en zelfs het lezen van een brief die ze zelf had geschreven, lukte niet. Het was een leven vol verdriet, onzekerheid en het gevoel er alleen voor te staan.
25 buren voor de deur
Een paar jaar geleden werd de impact van onduidelijke communicatie op een bijna komische, maar tegelijkertijd pijnlijke manier duidelijk. De woningbouwvereniging stuurde een brief over nieuwe sleutels. Er stond in wanneer de bewoners, voornamelijk 65-plussers, hun nieuwe sleutel konden ophalen. Wat er níét in stond, was dat hun oude sleutel nog een paar dagen zou werken en dat ze die dus niet moesten inleveren.
Het gevolg? Paniek. “Mijn voordeurbel ging,” herinnert Elly zich. “Er stond een buurvrouw: ‘Snap jij die brief?’ En al snel stonden er een stuk of 25 mensen voor mijn deur.” Elly, die inmiddels beter had leren lezen, nam de tijd om de brief rustig uit te leggen. Ze voorkwam daarmee dat haar buren zichzelf buitensloten. Het incident was voor haar de druppel. Ze stapte naar de woningbouw en legde de brief voor. “Ik ben laaggeletterd, maar zelfs ik begrijp dat dit beter moet. Het is toch niet de bedoeling dat ik dit voor jullie moet oplossen?” De medewerker gaf haar gelijk. Een kleine toevoeging in de brief had een hoop stress en verwarring kunnen voorkomen.
Van ‘huh?’ naar ‘aha!’
De stap om op haar 62e alsnog te leren lezen en schrijven, was een van de beste beslissingen in Elly’s leven. Ze kwam in contact met de Taalambassadeurs en ontmoette daar Sjef van Stichting Huh? Wat bedoelt u. Het was het begin van een nieuwe rol. Elly werd niet langer iemand die aan de zijlijn stond, maar een actieve deelnemer en een voorbeeld voor anderen.
De stichting gaf haar een platform om haar ervaringen in te zetten voor een groter doel. Ze gaat nu mee naar bijeenkomsten om te laten zien wat de menselijke gevolgen zijn van onbegrijpelijke taal. Maar haar meest trots is ze op haar bezoek aan de huisarts. Na een onduidelijk gesprek legde ze een kaartje van ‘Huh? Wat bedoelt u’ op zijn bureau. “Hij vroeg wat hij ermee moest. Ik zei: ‘Als een patiënt u niet begrijpt, schuift u dit kaartje naar voren. Dan weet u dat u het eenvoudiger moet uitleggen.’” De volgende keer dat ze kwam, vroeg de arts om een heel stapeltje voor al zijn collega’s. “Dan heb je echt iets bereikt, hè?” zegt Elly trots.
Een nieuwe wereld vol woorden
Vandaag de dag zit er een andere Elly op de stoel. Een vrouw vol zelfvertrouwen die de krant leest, boeken verslindt en niet langer bang is om haar stem te laten horen. “Mijn leven is fijner geworden,” straalt ze. “Ik ben vrijer. Ik kan dingen doen die ik wil.”
Haar verhaal laat zien dat duidelijke taal geen luxe is, het is een voorwaarde om mee te kunnen doen. Daarom moeten alle organisaties – gemeenten, ziekenhuizen, woningcorporaties – kritisch naar hun eigen communicatie te kijken. Want zoals Elly’s het uitlegt: een kleine aanpassing in een brief of een eenvoudig gesprek een wereld van verschil maken. Het kan de deur openen naar een leven waar je echt voelt: ik hoor erbij.