Digitale inclusie “Als je het thuis niet leert, dan leer je het nergens”
Aanpakken: “Als je het thuis niet leert, dan leer je het nergens”
Door: Richard Reijnders (Onderzoeker Bibliotheek Aanzet), Bas Tebbe (Stichting Huh?Wat bedoelt u), 2025.
Steeds meer schoolverlaters verlaten school met te weinig basisvaardigheden om zelfstandig mee te doen met de maatschappij. Daar vindt heel Nederland iets van. Het onderwijs deugt niet, want anders zat het wel beter met de lees, schrijf-en digitale vaardigheden van onze jeugd. De mentaliteit is niet goed. En het moet allemaal anders. Kortom: vroeger was alles beter. Maar is dat zo?

Ja boomer, vroeger was alles eenvoudiger
Wat we wel zeker weten: Vroeger was alles eenvoudiger! Van elke 18 jarige verwachten we digitale vaardigheid. Maar als je goed kijkt en luistert naar de jongeren, dan is het eigenlijk wel logisch dat het allemaal niet in één keer lukt. Veel dingen, zoals het zakelijk sturen van een E-mail, wordt je nergens geleerd. En als je het thuis niet leert, waar leer je het dan?
Gemeente Dordrecht , Bibliotheek AanZet , Renewt en Huh? Wat bedoelt u?doken in de jongerenwereld. Zonder vooroordeel. Gewoon luisteren en gewoon kijken wat er wel lukt en wat er beter kan. Namens de jongeren droptte Diggy Rast een mooie Spoken Word. In straattaal, maar hij legt wel de vinger op een gevoelige plek: Als je het thuis niet leert. Waar leer je het dan? Je hoofd ontploft van de digitale Zjnoen 👇.
https://youtu.be/rM9xnsHC2rM?si=9oBfierXt72AueJp
Spoken word: Diggy Rast. Digitale Zjnoen.(Als de dingen niet meer in je hoofd passen)
Het is minder simpel?
Uit onderzoek* blijkt dat veel jongeren het lastig vinden om hun (digitale) overheidszaken goed te regelen. Als onderzoekers vinden we het belangrijk dat jongeren en jongerenwerkers een actieve rol spelen in het bedenken van oplossingen die écht werken en aansluiten bij hun leven. We nodigden voor dit onderzoek jongeren uit om mee te denken, ideeën te delen en de richting van dit project vorm te geven. Dit artikel gaat in op hun concrete inbreng.
Wat zijn basisvaardigheden?
Okay, waar hebben we het over als het gaat om Basisvaardigheden? Dit zijn alle vaardigheden die je nodig hebt, om goed mee te kunnen doen in je eigen leven, de samenleving en de arbeidsmarkt. Dit betekent bijvoorbeeld dat je goed Nederlands kunt lezen en schrijven, kunt rekenen en met een computer om kunt gaan. Daarnaast is het natuurlik ook handig als je weet hoe je zaken regelt, zoals toeslagen en verzekeringen. Als je deze vaardigheden niet goed beheerst, kan het moeilijker zijn om mee te doen aan de maatschappij.
Welkom bij de vooroordelen.
Samen met de jongeren checkten we deze vooroordelen.
👉Jongeren zijn lui en tonen geen interesse voor het regelen van hun zaken ❌
Jongeren doen zich onverschillig voor uit angst buiten de groep te vallen door over te komen als nerd of dommerik. Ze willen graag leren hoe ze hun zaken op orde krijgen, maar vinden de stap te groot en leren het nergens als zij dit van huis uit niet meekrijgen.
👉Jongeren hebben geen vertrouwen in de overheid ✅
Jongeren zijn ervan overtuigd dat de overheid met opzet informatie (en de daarbij horende processen) moeilijk maakt zodat ze meer geld overhouden om elders te spenderen.
👉Ouders spelen een grote rol in hoeveel kennis jongeren hebben op het gebied van digitale overheidszaken ✅
Veel jongeren vallen terug op hun ouders en gaan ervan uit dat zij de zaken van hun kind wel goed regelen. Jongeren die niet op de kennis van hun ouders kunnen leunen lopen het meest achter in hun basisvaardigheden.
👉Op school wordt er voldoende stilgestaan bij het regelen van online overheidszaken ❌
Volgens jongeren zijn er wel informatieve flyers en gastcolleges, maar kan er op school nog veel meer geleerd worden over het regelen van digitale overheidszaken zoals studiefinanciering en belastingdienst.
👉Sociale media zijn dé manier om jongeren te bereiken ≤ ≥
De ondervraagde jongeren zijn verdeeld in hun mening hierover. De één zegt dat social media dé plek is om jongeren te bereiken, de ander zegt dat jongeren op social media juist niet bezig willen zijn met serieuze onderwerpen.
👉De bibliotheek is voor jongeren een logische plek voor hulp en het ophalen van informatie ≤ ≥
De bibliotheek wordt door jongeren gezien als een betrouwbare, neutrale, maar ook stoffige organisatie. De bibliotheek kan zeker een rol spelen in het faciliteren van hulp, maar is niet de hoofdplek waar hulp wordt opgehaald.
Welke oplossingen zouden volgens jongeren wél werken?
1. Een 24/7 chatservice, wellicht deels door AI, waar jongeren altijd hun vragen kunnen stellen over digitale overheid. Dit idee komt vanuit de onderbouwing van jongeren dat ze anoniem hun vraag willen stellen en snel resultaat willen zien.
2. Een informatiepagina waarop een checklist staat van te regelen zaken als een jongere 18 wordt, ondersteund met instructies en hulppunten. Wat er geregeld moet worden, en waarom, is duidelijk, maar hoe jongeren dit aan moeten pakken ontbreekt nog. De pagina kan verspreid worden via wijkcentra, sportverenigingen, school en social media.
3. Een ik-word-18-festival of themaweek waar alles in één keer wordt geregeld. Bijvoorbeeld middels workshops, informatiepunten en een stempelkaart.
4. Op school worden jongeren actief voorgelicht over hoe digitale overheidszaken werken. Bijvoorbeeld tijdens lessen van het vak ‘Burgerschap’.
En nu? Hoe kunnen we de volgende patronen doorbreken?
Als jongeren bewust worden van ontbrekende basisvaardig- heden, dan willen ze het juist ‘zelf doen’ en durven dan uit schaamte geen hulp te vragen.
Iets leren gaat in de volgorde ‘Voordoen’, ‘Samen doen’, ‘Zelf doen’. Als jongeren starten met ‘Zelf doen’, zoals dat nu van hen verwacht wordt, dan verdwalen ze eenvoudig en sluit het aanbod dus niet aan op hun leerbehoefte.